Đô thị vệ tinh của Hà Nội – những hình hài bất động

So sánh bình quân số dân trên mỗi doanh nghiệp.

Theo báo cáo nhân 10 năm ngày sáp nhập về Hà Nội của UBND thị xã Sơn Tây, năm 2018 số doanh nghiệp tăng 443 so với năm 2008, khi mới trở thành một phần thủ đô.

Nói cách khác, tổng số doanh nghiệp ra đời và tồn tại ở Sơn Tây trong một thập kỷ qua, chưa bằng mức tăng của Hà Nội trong vòng một tuần. Mỗi tuần Hà Nội có gần 500 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh mới.

“Du lịch” là một trong những hoạt động kinh tế được xác định là mũi nhọn của “đô thị vệ tinh Sơn Tây”. Nhưng ngoài Đường Lâm vốn gây thất vọng cho khách du lịch từ lâu, hoạt động kinh tế đáng kể nhất mang dấu ấn văn hóa địa phương, là làm bánh tẻ.

2h chiều, con đường dẫn vào làng bánh tẻ Phú Nhi thưa bóng người. Những ngõ, ngách trong làng vẫn đầy hàng cau, giàn trầu không vấn vít trên bờ tường đá ong.

Từ cuối ngõ, Bà Chung quẩy quang gánh sang lò nhà chị Lan. Như mọi ngày, bà sẽ nhập 50 chiếc bánh. Ngày bà đi hai lượt, từ làng mình sang Phú Nhi lấy hàng rồi đi bộ xuống thị xã Sơn Tây bán rong cho khách.

Bánh làm bằng bột gạo, mộc nhĩ, nhân thịt ba chỉ, bên trong cuộn lá dong xanh, bên ngoài cuộn chặt bằng lá chuối khô để không bung ra khi hấp chín. Chiếc bánh tẻ được làm bằng những nguyên liệu thuần nông, tự trồng, tự nuôi của người Sơn Tây. Nhưng nó chưa bao giờ trở thành “đặc sản du lịch” trong “ngành du lịch mũi nhọn” mà các nhà quy hoạch đã gán cho Sơn Tây.

Con đường độ hai chục cây số, bà Chung đi đã 17 năm nay. Đôi chân và chiếc quang gánh ấy là động cơ chính trong quảng bá thương hiệu truyền thống của nơi này.

Bà Chung quẩy bánh tẻ đi bán lẻ trong Sơn Tây

Giữa buổi chiều, lò than nhà chị Lan sẽ lại đỏ lửa khi đã giao hết bánh cho những gánh hàng rong. Chỉ có mấy phụ nữ trung niên trong bếp. Chị này xay thịt, chị kia nhóm lò, một người nữa ngồi lau lá dong. Còn bà chủ thì ngồi quấy bột đã ngâm sau một buổi, chuẩn bị ráo.

Thanh niên trong làng đã tha hương đi làm thuê hết, nghề truyền thống giờ chỉ để những người già túc tắc sống qua ngày.

Mỗi ngày, cơ sở có bốn nhân công này sẽ cho ra lò khoảng 1.000 cái bánh. Bán buôn 4.500 đồng, bán lẻ 5.000 đồng mỗi cái. Thị trường tiêu thụ là những nhà làm du lịch ở Đường Lâm, gánh hàng rong quanh thị xã như bà Chung, hoặc người “dưới Hà Nội” đặt làm.

Bánh tẻ Sơn Tây

Bánh tẻ Sơn Tây
Hoạt động kinh tế mang dấu ấn văn hóa địa phương đáng kể nhất ở Sơn Tây là làm bánh tẻ.

Mấy năm trước, phường từng phát cho mỗi hộ sản xuất một tệp danh thiếp để quảng bá thương hiệu bánh tẻ Phú Nhi. Trên cái danh thiếp ấy có thông tin đầy đủ của chủ nhà, không quên khẳng định “làng nghề truyền thống”. Chị Lan phân phát chúng cho vài gánh hàng rong để gửi khách lạ, còn đâu vứt cả bịch vào chạn bát.

Ba yếu tố cần phải có của một đô thị vệ tinh được nêu ra tại Hội nghị Quốc tế thường niên về phát triển nông thôn năm 2016 tại Latvia:

  • Đảm bảo việc di chuyển nhanh chóng tới đô thị lõi và không gian đủ rộng để xây dựng hạ tầng
  • Độc lập kinh tế với đô thị lõi, đảm bảo tạo ra đủ việc làm cho cư dân sinh sống tại đó
  • Một nền văn hóa mang tính đặc thù để nó không bị đánh đồng với các vùng ngoại ô thông thường”.

Đem ba tiêu chí này đối chiếu với bất kỳ 1 trong 5 đô thị vệ tinh của Hà Nội cũng sẽ cho kết quả không lạc quan.

Các đô thị vệ tinh không đảm bảo được việc di chuyển nhanh chóng của người dân ra vào đô thị lõi. Quốc lộ 6 là con đường huyết mạch nối Xuân Mai với nội thành Hà Nội. Nhưng trong một ngày không mưa, một giờ ba mươi phút là thời gian cần thiết để đi từ nội thành Hà Nội đến Chúc Sơn, thị trấn liền kề đô thị Xuân Mai, cũng đúng bằng thời gian đi từ Hà Nội đến Hải Phòng. Đây trở thành phép so sánh kinh điển cho thấy sự bất hợp lý trong hạ tầng giao thông Hà Nội.

Xuân Mai thất bại với điều kiện đầu tiên.

Khu công nghiệp Nam Tiến Xuân quy mô 290 ha, khu đô thị mới nằm giữa núi Thoong – sông Bùi 470 ha, khu trung tâm thương mại tại ngã tư Xuân Mai… là những cái tên người dân Xuân Mai nghe quen nhưng chưa bao giờ thấy mặt. Bảy trên chín khu dân cư trên địa bàn vẫn sinh sống bằng nông nghiệp.

Đô thị dịch vụ – công nghiệp Xuân Mai sau 10 năm vẫn còn là khái niệm xa lạ với chính người dân địa phương. Xuân Mai thất bại trong cả điều kiện thứ hai.

Đại lộ Thăng Long có thể coi là thành công đáng kể nhất trong hạ tầng giao thông đô thị vệ tinh. Trên lý thuyết, con đường 30 km trị giá gần 8.000 tỷ đồng này sẽ kết nối trung tâm thủ đô với siêu đô thị khoa học và công nghệ cao Hòa Lạc.

Hòa Lạc nhìn từ trên cao, sau 20 năm, là một vùng rộng lớn màu nâu loang lổ của nhiều khu đất không một công trình, là cánh cổng đồ sộ dẫn vào thành phố đại học – Đại học Quốc gia Hà Nội không bóng sinh viên. Những người dân Thạch Thất 15 năm trước trông chờ vào một thành phố đại học với các dịch vụ ăn theo đủ để nuôi sống cả một vùng dân cư lân cận, giờ đã quen với sự “treo” của các dự án suốt từ thời về thủ đô.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *